وضع روسيه روسيه هنوز اغتشاش دارد . تمام كارخانجات خراب است . ماشين‌آلات ، مواد اوليه حتى متخصص ندارند . اين است لنين تدبير كرده كه امتياز اين كارخانه‌جات را با شرايط خيلى سهلى به اتباع ممالك ديگر بدهد . خود اين مسئله اسباب يك هيجان بزرگى بين عمله‌جات انداخته ، تمام به سمت دشمنان آنها مىروند . قفقاز و آسياى صغير هم بسيار شلوغ است . يك دولت عثمانى در اسلامبول است يكى هم در آنقوره . اخبار اروپا كنفرانس لندن هم گويا نتيجهء مطلوبى نداد كه جنگ بين كماليون و يونان درگرفت . يونانيها يك دو شكست هم خورده‌اند . ارمنستان ما بين اين انقلابات واقع شده و از چندين سمت در فشار و جنگ است . هيچ دولتى هم قيمومت و حمايت او را قبول نكرد . عاقبت امرش نامعلوم است . شارل امپراطور سابق از سويس به هنگرى رفت بلكه صاحب تاج و ديهيم شود . احتمال قوى مىرفت امپراطور شود . فرانسه و انگليس و ايطاليا پرتستها كردند . بالاخره دول جديد التأسيس « چك اسلاو » « ياك اسلاو » و غيره اعلان متاركه خواستند بكنند و كار سخت شد بيچاره مجددا به سويس مراجعت نمود . قيمومت اوضاع عالم دگرگون است . در هرنقطه يك صدائى بلند است جز در امريكا . اگرچه آن هم در فشار اقتصاد است . اين فراز را در اخبار روتير خواندم . تنقيد عمده كه راجع به قيمومت از دولت شد از طرف رابرت سيسل بود كه در تفسير و تغيير سياست انگلستان نسبت به ايران اظهار داشت كه تنها نتيجهء اين سياست اين بود كه معاهدهء پرمخارجى با ايران منعقد سازد . ما عده‌اى از ساير ممالك ديگر را بر سر اين معاهده از خود رنجانديم و معاهده كه موجب انقلاب گرديد بالاخره متروك گرديد . قشون‌كشى در خراسان من در « لندن نيوز » ديدم اشكالى از قشون‌كشى خراسان كشيده بود و نوشته بود صد مليان ليره مال ملت غرق گرديد و از اين مبلغ هنگفت فقط يك راه شسه براى ما مانده و بس . ما بقدرى كرايهء شتر داديم كه با آن مبلغ ممكن بود يك راه‌آهن از سرحد تا شهر مشهد بسازيم .